فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

واکاوی فقهی حق زوجین بر استیلاد از روش‌های نوین باروری

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
پژوهشگر مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، قم، ایران
10.22034/qjrl.2025.378.1056
چکیده
تلقیح مصنوعی روش نوینی برای باروری و استیلاد است، حالت‌های استفاده از سلول جنسی همسر یا دیگران برای تلقیح آزمایشگاهی متفاوت و متعدد است. گاهی یکی از زوجین متمایل به انجام این عمل و رسیدن به فرزند هست و دیگری به دلایلی موافق نیست. مسئله مهم و مبتلا به نوظهور این است که اگر یکی از زوجین بخواهد از سلول جنسی همسر یا دیگران برای بارداری خود به روش نوین و آزمایشگاهی استفاده کند؛ آیا اذن همسر از منظر فقه و شریعت لازم است؟ پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کیفی بوده و با روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است. برای جمع‌آوری اطلاعات نیز از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است، و حاصل استنباط و تلاش فقهی، چنان شد که حق استیلاد برای شوهر با دلایلی فقهی ثابت است لکن شمول حق استیلاد نسبت به موارد غیرمتعارف باروری نوین محل تأمل است و این حق استیلاد با روش باروری نوین بدون اذن شوهر برای زوجه بنا بر اکثر تحلیل‌های از قیومیت و ولایت مرد در آیه «الرجال قوامون علی النساء» ثابت نیست و بر اساس قاعده معروف متخذ از آیه "عاشروهن بالمعروف" شرطیت اذن شوهر از منظر عرف لازم بوده و معروفیت مقیِّد ولایت شوهر است. دلیل «وجوب اطاعت از شوهر» برای اثبات لزوم اذن وی در بارداری از روش نوین مجمل است و نمی‌تواند حق استیلاد مصنوعی زوجه حتی بدون اذن زوج را، نفی کند؛ لکن چنانچه بارداری مصنوعی با حق استمتاع شوهر از نظر عرف مخالفتی داشته باشد؛ (مخالفت از نظر عرف ثابت است) اذن شوهر شرط است؛ بنابراین به طور خلاصه لزوم اذن زوجین در استیلاد مصنوعی و فروعات آن ثابت است.
کلیدواژه‌ها