فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

نقدی بر ضرورت و سودمندی تأسیس دادگاه صلح

نوع مقاله : Research Article

نویسندگان
احمد رحیمی 1
محمد جواد فتحی 2
امیر حسین نظامی بلوچی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
2 دانشیار دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق دانشگاه شهید بهشتی
10.225/qjrl.2024.318.1007
چکیده
چالش‌های نظام قضایی قانون‌گذار را بر آن داشت تا در اواخر دهه هشتاد شمسی در برنامه سوم توسعه، تشکیل شوراهای حل اختلاف را پیش‌بینی کند. کاهش مراجعات مردم به محاکم قضایی، افزایش صلح و سازش و رفع اختلافات با مشارکت مردم ازجمله مهم‌ترین اهداف تشکیل شوراهای حل اختلاف بود. علاوه بر اهداف مذکور، تشکیل شوراهای حل اختلاف موجب قضازدایی گردیده و مانع برچسب‌زنی می‌گردید. مضافاً اینکه این نهاد موجب کاهش تابع زیان اجتماعی می‌شد؛ اما قانون‌گذار در قانون شوراهای حل اختلاف سال 1402 صلاحیت رسیدگی را از این نهاد سلب نموده و آن را به همراه برخی صلاحیت‌های دیگر به دادگاه صلح واگذار نمود. این در حالی است که نحوه پیش‌بینی دادگاه صلح، این رویکرد را تقویت می‌نماید که ایجاد آن بر اساس ضرورتِ تحول در ساختار تشکیلات قضایی نبوده و تشکیل آن از جهت ضرورت و سودمندی، محل نقد است. ازاین‌رو، این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای درصدد ارزیابی و نقد ضرورت تشکیل این دادگاه و سودمندی آن با مقایسه دلایل اصلی تشکیل شوراهای حل اختلاف مبتنی بر «قضازدایی»، «برچسب‌زنی» و «تابع زیان اجتماعی» است. نتیجه پژوهش نماینگر آن بود که تأسیس دادگاه صلح در راستای سیاست قضازدایی نیست و این دادگاه برخلاف نام‌گذاری آن، وظیفه صلح و سازش ندارد و حکم صادر می‌کند. همچنین دادگاه صلح (برخلاف شورای حل اختلاف) یک نهاد کاملاً قضایی است و آثار سوء رسیدگی قضایی و صدور حکم محکومیت ازجمله برچسب‌زنی را به همراه خواهد داشت. در نهایت اینکه، از جهت معادله هزینه فرایند رسیدگی کیفری – فایده مبارزه با بزهکاری در جهت کاهش تابع زیان اجتماعی جرم، تشکیل دادگاه صلح غیرسودمند بوده و موجب افزایش تشکیلات دادگستری و هزینه‌های جاری آن می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
برچسب‌زنی
تابع زیان اجتماعی
دادگاه صلح
سودمندی
ضرورت
قضا زدایی

References

  1. Stefani, Gaston, Georges Levasseur, and Bernard Bouloc (1377 SH). Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī [Criminal Procedure], translated by Ḥasan Dādbān, vol. 1, 1st ed. Tehran: Enteshārāt-e Dāneshgāh-e ʿAllāmeh Ṭabāṭabāʾī (In Persian).
  2. Āshūrī, Muḥammad (1398 SH). Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī [Criminal Procedure], vol. 1, 21st ed. Tehran: SAMT (In Persian).
  3. Bābāʾī, Muḥammad ʿAlī, and Esmāʿīl Anṣārī (1391 SH). «Taḥlīl-e Hazineh-hā-ye Jorm» [Analysis of Crime Costs]. Nāmeh-ye Mofīd [Mofid Letter], no. 23 (Serial 94) (In Persian).
  4. Ḥājjī Dehābādī, Aḥmad (1395 SH). Bāyesteh-hā-ye Taqnīn [Legislative Essentials], 3rd ed. Tehran: Sāzmān-e Enteshārāt-e Pazhūheshgāh-e Farhang va Andīsheh-ye Eslāmī (In Persian).
  5. Khāleqī, ʿAlī (1403 SH). Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī [Criminal Procedure], vol. 2, 48th ed. Tehran: Shahrdānesh (In Persian).
  6. Zabiḥī Bīdgolī, ʿĀṭefe (1394 SH). Bāyesteh-hā-ye Taqnīn dar Ḥavzeh-ye Khānevādeh [Legislative Essentials in Family Law]. Tehran: Pardīs-e Khāharān-e Dāneshgāh-e Emām Ṣādeq (as) va Enteshārāt-e Mīzān (In Persian).
  7. Raḥīmī, Aḥmad (1402 SH). ʿAvāmel-e Rāfeʿ-e Masʾūlīyat-e Keyfarī dar Sanje-ye Bāyesteh-hā-ye Taqnīn [Factors Absolving Criminal Responsibility in Light of Legislative Essentials]. Tehran: Majd (In Persian).
  8. Shīrī, ʿAbbās (1401 SH). «Sīyāsat-e Jināyī-ye Efterāqī darbāreh-ye Aṭfāl va Nowjavānān» [Differential Criminal Policy Regarding Children and Adolescents]. Faslnāmeh-ye Sīyāsat-gozārī-ye ʿOmmūmī [Public Policy Quarterly], vol. 8, no. 3 (In Persian).
  9. Ṭahmāsbī, Jawād (1396 SH). Bāyesteh-hā-ye Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī [Essentials of Criminal Procedure], 1st ed. Tehran: Nashr-e Mīzān (In Persian).
  10. Farhādī, Hāshim, and Aḥmad Shams (1400 SH). «Qaḍā-zodāʾī az Ṭarīq-e Marājeʿ-e Shabīh Qaḍāʾī (Shūrā-ye Ḥall-e Ekhtelāf)» [Dejudicialization Through Quasi-Judicial Bodies (Dispute Resolution Council)]. Faslnāmeh-ye Taʿālī-ye Ḥoqūq [Excellence in Law Quarterly], year 12, no. 4 (In Persian).
  11. Qorban-pūr, Marzīyeh, and Ṣāleḥ Yamarlī (1399 SH). «Taʾammulātī Pīrāmūn-e Now-āvarī-hā-ye Qānūn-e Shūrā-hā-ye Ḥall-e Ekhtelāf-e Maṣūb-e 1394» [Reflections on Innovations of the 2015 Dispute Resolution Councils Law]. Nashrīyeh-ye Pazhūhesh-hā-ye Ḥoqūqī [Legal Research Journal], no. 42 (In Persian).
  12. Kolb, Patrick, and Laurence Leturmy (1398 SH). Dars-hāyī az Ḥoqūq-e Jazā-ye ʿOmmūmī-ye Farānsah [Lessons from French General Criminal Law], translated by Maḥmūd Rūḥ al-Amīnī. Tehran: Enteshārāt-e Dāneshgāh-e Shahīd Bāhonar-e Kermān va Hamrāh-e ʿElm (In Persian).
  13. Gerāmī, Ḥusayn, and Mojtabā Farahmand (1403 SH). Āyīn-e Dādgīrī-ye Dādgāh-e Ṣulḥ [Procedure of the Conciliation Court], 3rd ed. Tehran: Enteshārāt-e Ganj-e Dānesh (In Persian).
  14. Larguier, Jean (1378 SH). Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī-ye Farānsah [French Criminal Procedure], translated by Ḥasan Kāshefī Esmāʿīlzādeh, 1st ed. Tehran: Ketābkhāneh-ye Ganj-e Dānesh (In Persian).
  15. Maḥsūnī, Farīd (1397 SH). Naẓarīyeh-hā-ye Jorm-shenāsī [Criminological Theories]. Tehran: Markaz-e Maṭbūʿāt va Enteshārāt-e Qoveh-ye Qaḍāʾīyeh (Judiciary Power) (In Persian).
  16. Maddāḥ, Majīd (1390 SH). «Taḥlīl-e Asar-e Faqr va Nābarābarī-ye Dārāyī bar Jorm (Serqat) dar Saṭḥ-e Ostān-hā-ye Keshvar» [Analysis of Poverty and Income Inequality Effects on Crime (Theft) at Provincial Level]. Pazhūhesh-hā-ye Eqteṣādī [Economic Research], vol. 11, no. 3 (In Persian).
  17. Manṣūrābādī, ʿAbbās, and Fażlollāh Forūghī (1396 SH). *Āyīn-e Dādgīrī-ye Keyfarī 1* [Criminal Procedure 1], 2nd ed. Tehran: Mīzān (In Persian).
  18. Mīr Khalīlī, Maḥmūd (1402 SH). Jorm-shenāsī [Criminology]. Qom: Pazhūheshgāh-e Ḥowzeh va Dāneshgāh (In Persian).
  19. Najafī Ebrandābādī, ʿAlī Ḥusayn, and Ḥamīd Hāshem Bīgī (1401 SH). Dāneshnāmeh-ye Jorm-shenāsī [Encyclopedia of Criminology], 6th ed. Tehran: Enteshārāt-e Ganj-e Dānesh (In Persian).
  20. White, Rob, and Fiona Haines (1401 SH). Jorm va Jorm-shenāsī: Matn-e Darsī-ye Naẓarīyeh-hā-ye Jorm va Kaj-ravī [Crime and Criminology: Textbook of Crime and Deviance Theories], translated by ʿAlī Salīmī, Moḥsen Kārkhāneh, and Farīd Mokhāṭeb Qomī, 12th ed. Qom: Zeytūn (In Persian).

  1. منابع

    1. استفانی، گاستون و ژرژ لواسور و برنار بولوک، (1377)، آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن دادبان، جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
    2. آشوری، محمد، (1398)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ بیست و یکم، تهران: سمت.
    3. بابایی، محمدعلی و اسماعیل انصاری، (1391)، «تحلیل هزینه‌های جرم»، نامه مفید، شماره 23 (پیاپی 94).
    4. حاجی ده آبادی، احمد، (1395)، بایسته‌های تقنین، چاپ سوم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    5. خالقی، علی، (1403)، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ چهل و هشتم، تهران: شهردانش.
    6. ذبیحی بیدگلی، عاطفه، (1394)، بایسته‌های تقنین در حوزه خانواده، تهران: پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع) و انتشارات میزان.
    7. رحیمی، احمد، (1402)، عوامل رافع مسئولیت کیفری در سنجۀ بایسته‌های تقنین، تهران: مجد.
    8. شیری، عباس، (1401)، «سیاست جنایی افتراقی درباره اطفال و نوجوانان»، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره 8، شماره 3.
    9. طهماسبی، جواد، (1396)، بایسته‌های آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
    10. فرهادی، هاشم و احمد شمس، (1400)، «قضازدایی از طریق مراجع شبیه قضایی (شورای حل اختلاف)»، فصلنامه تعالی حقوق، سال دوازدهم، شماره 4.
    11. قربان‌پور، مرضیه و صالح یمرلی، (1399)، «تأمّلاتی پیرامون نوآوری‌های قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1394»، نشریه پژوهش‌های حقوقی، شماره 42.
    12. کُلب، پاتریک و لورانس لوترمی، (1398)، درس‌هایی از حقوق جزای عمومی فرانسه، ترجمه محمود روح‌الامینی، تهران: انتشارت دانشگاه شهید باهنر کرمان و همراه علم.
    13. گرامی، حسین و مجتبی فرهمند، (1403)، آیین دادرسی دادگاه صلح، چاپ سوم، تهران: انتشارات گنج دانش.
    14. لارگیه، ژان، (1378)، آیین دادرسی کیفری فرانسه، ترجمه حسن کاشفی اسمعیل زاده، چاپ اول، تهران: کتابخانه گنج دانش.
    15. محسنی، فرید، (1397)، نظریه‌های جرم‌شناسی، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
    16. مداح، مجید، (1390)، «تحلیل اثر فقر و نابرابری درآمدی بر جرم (سرقت) در سطح استان‌های کشور»، پژوهش‌های اقتصادی، سال یازدهم، شماره سوم.
    17. منصورآبادی، عباس و فضل‌الله فروغی، (1396)، آیین دادرسی کیفری 1، چاپ دوم، تهران: میزان.
    18. میرخلیلی، محمود، (1402)، جرم‌شناسی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    19. نجفی ابرندآبادی، علی حسین و حمید هاشم بیگی، (1401)، دانشنامۀ جرم‌شناسی، چاپ ششم، تهران: انتشارات گنج‌دانش.
    20. وایت، راب و فیونا هینز، (1401)، جرم و جرم‌شناسی، متن درسی نظریه‌های جرم و کج‌روی، ترجمه، علی سلیمی، محسن کارخانه و فرید مخاطب قمی، چاپ دوازدهم، قم: زیتون.