فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

ارزیابی قواعد تنقیح قانون در ایران؛ دو بررسی موردی

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
در سال‌های اخیر مجلس شورای اسلامی طی مصوباتی، مجموعهٔ متعددی از عناوین یا مواد قانونی را صریحاً‌ منسوخ کرده است. در بعضی موارد این منسوخات موجب ایجاد تردیدها یا ابهام‌هایی در جامعهٔ حقوقی شده است. این مقاله یک بررسی مستقل دربارهٔ دو مورد از این مصوبات با موضوع نسخ قوانین بی‌اعتبار حوزه‌های محیط زیست و سلامت است. در این بررسی اگرچه این نکته که تنظیم‌‌کنندگان و تصویب‌کنندگان فی‌الجمله با صداقت به تنقیح نظام قانونی کشور پرداخته اند، نمایان شد؛ اما مواردی از ایرادات فنی به چشم خورد. به عقیدهٔ نگارنده ابهام در قواعد تنقیح که خود باید موضوع یک قانون‌گذاری مستقل باشد زمینه‌های ایجاد این ابهام را به وجود آورده است. مقالهٔ حاضر که تحقیقی در دکترین حقوقی است کوشیده در ابتدا بر اساس آرای نویسندگان و قوانین آیینی موجود، نظامی برای تنقیح قوانین ساخته و سپس بر اساس این چارچوب نظری پاره‌‌ای ایرادات جزئی موجود در تنقیح این قوانین را نمایان سازد. این مقاله توصیه‌های سیاسی مبنی بر تعیین تکلیف قواعد نهایی‌سازی و تنقیح قوانین در آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی؛ پرهیز تا حد ممکن از نسخ جزئی و تخصص‌گرایی افراطی در تنظیم فهرست‌ها؛ خودداری از درج قوانین منقضی یا منتفی با اجرا در فهرست‌های تنقیحی و پرهیز از نسخ قوانین اثرپذیر (مادر) راجع به شکل قواعد تنقیح داشته است. در حوزهٔ امور ماهوی که با تصویب این فهرست‌ها به نظر خلأهایی قانونی به وجود آمده است توصیه می‌کند مجدداً قواعدی برای ادارهٔ آب‌های مشترک و قواعدی برای تعیین تکلیف ازکارافتادگی کارمندان دولت وضع شود.
کلیدواژه‌ها

  1. انصاری, باقر، (1398)، اصول و فنون قانون‌گذاری، تهران: نشر دادگستر، چاپ اول.
  2. پوربافرانی, حسن، (1390)، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، تهران: انتشارات جنگل، جاودانه.
  3. رینرسون, آرتور جی، (۱۳۹۹)، قانون‌نویسی گام به گام، با ترجمه آزاده عبداله‌زاده شهربابکی. تهران: سمت و مجلس شورای اسلامی.
  4. زانتاکی, هلن، (1401)، قانون‌نویسی: هنر و فنّاوری قواعد تنظیم‌گری، با ترجمه حسن وکیلیان. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی؛ مجلس شورای اسلامی.
  5. کاتوزیان, ناصر، (1384)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  6. کنارکوهی, رحیم, امیر پاک‌نهاد, و امیر ایروانیان، (۱۴۰۰)، «جرائم تهدیدکننده بهداشت عمومی آب و خاک از منظر حقوق کیفری»، مجله حقوق پزشکی, ص465 ـ 479.
  7. گرجی, علی‌اکبر, و محمد منصوری بروجنی، (بهار ۱۳۹۴)، «بررسی مقایسه‌ای جایگاه رئیس مجلس شورای اسلامی ایران و سخنگوی مجلس نمایندگان آمریکا»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی ۱, شماره ۱۹، ص117 ـ 142.
  8. منصوری بروجنی, محمد, و سیداحمد حبیب‌نژاد، (۱۳۹۶)، «بررسی ابتکار تقنین از سوی نمایندگان مجلس در حدود اصل هفتاد و پنجم قانون اساسی»، پژوهش حقوق عمومی ۱۸, شماره 54، ص247 ـ 264.
  9. والدرون, جرمی، (۱۳۹۷)، قانون‌گذاری: مفاهیم، نظریه‌ها، اصول، با ترجمه حسن وکیلیان. تهران: نگاه معاصر.