فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات ناشی از بیماری کووید 19 (کرونا ویروس)

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
اپیدمی و بلکه پاندمی کووید 19 که بیش از سه سال جهان را درگیر خود نمود، ده‌ها و بلکه صدها میلیون نفر را گرفتار خود کرده و چندین میلیون نفر را نیز در جهان به کام مرگ کشاند و خسارات جانی و مالی فراوانی از خود به‌جا گذاشت. در ایران نیز علاوه‌بر خسارات جانی، تعطیلی فعالیت‌های اقتصادی توسط دولت و هزینه‌های پیشگیری و درمان این بیماری، آسیب‌های فراوانی به اقتصاد کشور و اشخاص وارد نمود. این خسارات جانی و مالی، گاه ناشی از عدم رعایت دستورالعمل‌های ستاد ملی کرونا و پروتکل‌های بهداشتی توسط افراد بود و گاه نیز به‌جهت برخی فعل یا ترک فعل‌های مسئولان دولتی. به‌عنوان مثال چه‌بسا به‌سبب عدم مدیریت صحیح دولت، در برهه‌ای از زمان، این بیماری گسترش یافته و عده‌ای را به کام مرگ کشانده و عده‌ای نیز به‌سبب ابتلا، خسارات جانی یا مالی دیدند. با توجه به برخورداری دولت از امکانات و اختیارات کافی برای کنترل ویروس کرونا، و انجام تدابیر بهداشتی ـ درمانی، آیا می‌توان گفت کوتاهی و قصور و نیز مدیریت نادرست دولت، موجب انتساب زیان به او خواهد شد؟ در این پژوهش که به‌صورت تحلیلی ـ توصیفی صورت گرفته به استناد مواد قانونیِ حاکی از مسئولیت دولت در حوزه بهداشت و درمان و نیز ارزیابی عملکرد دولت در آن مدت، می‌توان گفت در برخی موارد و با وجود شرایطی، قاعده احسان، به کمک دولت خواهد آمد و براساس عموم «ما عَلَى الْمُحْسِنینَ مِنْ سَبیل» (سوره توبه، آیه 91)، از مسئولیت مصون خواهد ماند؛ اما در برخی موارد، خسارات وارده به مردم ناشی از قصور دولت بوده و به نظر قابل‌جبران می‌باشد.  
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم

    1. آرا صادره از دیوان بی‌ المللی دادگستری.
    2. اساس‌نامه سازمان بهداشت جهانی.
    3. آیین‌نامه داخلی مجلس.
    4. بجنوردى، سید محمدبن حسن موسوى، (1401ق)، قواعد فقهیه، 2ج، تهران: مؤسسه عروج، چاپ سوم.
    5. رهپیک، حسن، (1390)، حقوق مسئولیت مدنی و جبران‌ها، تهران: خرسندی، چاپ چهاردهم.
    6. عمید زنجانى، عباس‌على، (1421ق)،‌ فقه سیاسى‌، ج1‌، تهران: امیر کبیر، ‌چاپ چهارم‌.
    7. قانون اساسی.
    8. قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، مصوب 04/12/1393.
    9. قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران.
    10. قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت.
    11. قانون طرز جلوگیری از بیماری‌های آمیزشی و بیماری‌های واگیردار مصوب 11 خرداد 1320.
    12. قانون مجازات اسلامی.
    13. قانون مدنی.
    14. قانون مدیریت بحران.
    15. قانون مسئولیت مدنی.
    16. مصوبه شماره 15814/27/4/الف ش مورخ 05/ 07/1385 وزارت کشور.
    17. مطهرى، شهید مرتضى، (بی‌تا)، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، 3ج، قم: صدرا.
    18. منشور حقوق شهروندی.
    19. مهرا، نسرین، «مسئولیت دولت در جبران خسارات قربانیان کرونا»، فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامه حقوق و کرونا.
    20. میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی.
    21. میثاق بین‌المللی مربوط به حقوق اقتصادی و اجتماعی فرهنگی، مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ 16 دسامبر 1966.
    22. هاشمی، سید محمد، (1385)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج1، تهران: میزان، چاپ هفتم