فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

ترتیب ادله اثبات دعوا در فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : Research Article

نویسندگان
1 دکتری فقه و حقوق قضایی جامعه المصطفی العالمیه و پژوهشگر حوزه علمیه قم، ، ایران
2 ی فقه و حقوق قضایی جامعه المصطفی العالمیه قم. ، ایران
چکیده
بحث ادله اثبات دعوا یکی از مباحث مهم فقهی و حقوقی است که مباحث مختلف آن در فقه و حقوق مطرح شده است. با توجه به اینکه دلایل اثبات دعوا میزان و مبنای صدور حکم قاضی را در رسیدگی به پرونده‌‌های قضایی تشکیل می‌‌دهد، تشخیص ارزش اثباتی دلایل و اینکه ادله اثبات تا چه اندازه می‌‌توانند واقع را برای قاضی نشان دهد اهمیت زیادی پیدا می‌‌کند. درباره ترتیب ادله بر مبنای ارزش اثباتی آن باید گفت که توجه و نحوه‌‌ نگاه ما به ماهیت هریک از دلایل اثبات اهمیت زیادی دارد. دراین‌باره اندیشمندان مباحثی زیادی مطرح کرده‌‌اند که در جایش بحث شده است. در این مقاله تلاش شده است با در نظر گرفتن ماهیت هریک از ادله اثبات دعوا مراتب و درجه ارزش اثباتی آن به‌صورت نوعی و کلی بیان شود که درنهایت می‌توان گفت سلسله‌مراتب ادله اثبات دعوا و درجه‌بندی آن از حیث ارزش اثباتی و کاشفیت از واقع نزد مقام قضایی به‌صورت ذیل است: 1. علم قاضی؛ 2. اقرار؛ 3. سند کتبی؛ 4. شهادت؛ 5. کارشناسی؛ 6. امارات قضائی؛ 7. امارت قانونی؛ 8. سوگند.
کلیدواژه‌ها

  1. توسلی جهرمی، منوچهر، (1383)، «وزن ادله قانونی، فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی»، دانشکده علوم قضائی و خدمات اداری، شماره32 و 33.
  2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1358)، دانشنامه حقوقی (دائره المعارف حقوق)، تهران: امیرکبیر.
  3. حمیتی واقف، احمدعلی، (1387)، ادله اثبات دعوا، تهران: حقوقدان.
  4. خمینى، سید روح اللّه موسوى، (1390ق)، تحریر الوسیله، نجف اشرف: مطبعه الآداب.
  5. سبحانى، جعفر، (1418ق)، نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الإسلامیه الغراء، قم: مؤسسه امام صادق.
  6. سنهوری، احمد، (بی‌‌تا)، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  7. سیرت، محمدضیا، (1395)، ترتیب ادله اثبات دعوا از نظر فقه اهل‌بیت و حقوق افغانستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته فقه و حقوق قضائی، جامعه المصطفی العالمیه.
  8. شمس، عبدالله، (1388)، آیین دادرسی مدنی، تهران: دراک، چاپ بیست‌ویکم.
  9. صدر، سیدمحمدباقر، (1408ق)، بحوث فی شرح العروه الوثقى، قم: مجمع الشهید آیت الله الصدر العلمی، چاپ دوم.
  10. صدرزاده افشار، محسن، (1385)، ادله اثبات دعوا در حقوق ایران، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ چهارم.
  11. طوسی، محمدبن حسن، (1407ق)، الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  12. ــــــــــــــــــــــ ، (1400ق)، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ دوم.
  13. فاضل لنکرانى، محمد، (1425ق)، جامع المسائل (در یک جلد)، قم: امیر قلم.
  14. قانون مجازات اسلامی ایران.
  15. قانون مدنی ایران.
  16. کاتوزیان، ناصر، (1385)، اثبات و دلیل اثبات، ج1و2، تهران میزان، چاپ چهارم.
  17. محقق‌‌ داماد، سید مصطفى، (1406ق)، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، چاپ دوازدهم.
  18. محمد مولودی و مهدی حمزه هویدا، (پاییز و زمستان 1390)، «ماهیت اقرار مدنی از دیدگاه معرفت‌شناسی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال سوم، شماره 5.
  19. مرتضی، علی‌بن حسین، (1405ق)، رسائل الشریف المر تضی، قم: دارالقرآن الکریم.
  20. معاونت آموزش قوه قضائیه، مجموعه آرای فقهی در امور کیفری، ج2.
  21. نراقی، مولى احمدبن محمد مهدى، (1417ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.