قانون یکی از خردهنظامهای اصلی اجتماع در دوران معاصر است. تقنین براساس سنخها و سطوح مختلف واقعیت اجتماعی، یکی از اقتضائات اصلی «قانونگذاری مناسب» است. فهم روشمند از سطوح مختلف واقعیت اجتماعی مؤثر و متأثر نسبت به قانون، مکانیسم تأثیرگذاری و تأثیرپذیری و راهبردهای اصلی مقابله با عوامل آسیبزا، بهوسیله الگوهای نظری تبیین میگردند. بنابراین تبیین فنی تقنین معطوف به واقعیت اجتماعی از چشمانداز نظریههای نظامسازی قابل پیگیری است. پژوهش حاضر درصدد است با الهام از اندیشههای نظامسازی شهید صدر، به تبیین تقنین معطوف به واقعیت اجتماعی بپردازد. دغدغهمندی شهید صدر نسبت به نظام اجتماعی ناظر به واقعیات عینیتیافته در جوامع اسلامی است. ارائه ایدههای توصیفی، تبیینی، هنجاری و راهبردی توسط شهید صدر، چارچوبهای نظری منسجمی را برای حل مسئله این پژوهش در اختیار قرار میدهد. این چارچوبها میتواند منشأ انتزاع مصادیق مختلف واقعیت اجتماعی مؤثر در قانونگذاری متناسب با جوامع اسلامی باشد. نتایج پژوهش نشان میدهد سطوح مختلف واقعیات اجتماعی مؤثر در تقنین متناسب با جوامع اسلامی، به دو عامل بنیادین «نیاز» و «روش» برمیگردد. این دو عامل بنیادین، آثار خود را به ترتیب بر کنشگران و ساختارهای اجتماعی منعکس میکند. راهبردهای ارائهشده نیز ناظر به مداخله بر این دو عامل بنیادین ترسیم میگردد. بخشی از این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی است که با بهرهگیری از تکنیکهای روش زمینهای اجرا گردید و انطباق اندیشههای شهید صدر بر مباحث تقنین با روش تحلیل عقلی انجام گرفت
1. اسمیت، فیلیپ دانیل، رایلی، الگزاندر، (1394)، نظریه فرهنگی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
2. ببی، ارل آر. (1386)، درآمدی بر جامعهشناسی علمی انتقادی، ترجمه محمدحسین پناهی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
3. بستان، حسین، (1384)، گامی به سوی علم دینی(۱): ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
4. _____________، (1389)، گامی به سوی علم دینی(۲): روش بهرهگیری از متون دینی در علوم اجتماعی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
5. _____________، (1392)، نظریهسازی دینی در علوم اجتماعی با تطبیق بر جامعهشناسی خانواده، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
6. ریتزر، جورج، (1385)، نظریه جامعهشناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
7. سهیر، اندرو، (1388)، روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی، ترجمه عماد افروغ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
8. صدر، محمدباقر، (1434ق)، موسوعه الإمام الشهید السید محمد باقر الصدر، قم: دار الصدر.
9. ضیایی بیگدلی، محمدرضا، (1384)، «متدولوژی حقوق بینالمللی»، پژوهش حقوق عمومی، پاییز و زمستان 1384، سال هفتم، ش15ـ16، ص7ـ18.
10. علیمحمدی، طاهر، زرگوشنسب، عبدالجبار، بشیری، عارف، (1394)، «بررسی فقهی ایجاد نیاز کاذب با تأکید بر آثار اجتماعی آن»، معرفت فرهنگی اجتماعی، بهار 1394، سال ششم، ش22.
11. کاکایی، عباس، (1390)، روششناسی در علوم سیاسی، تهران: مکتب ماهان.
12. مرکز مالمیری، احمد، (1390)، «تأملی در مرزهای سیاستگذاری و قانونگذاری (مطالعه موردی: مفاد قانون برنامه پنجم توسعه در حوزه فرهنگی)»، مجلس و راهبرد، پاییز 1390، سال هجدهم، ش67، ص213ـ251.
13. مرکز مالمیری، احمد، مهدیزاده، مهدی، (1394)، «قانونگذاری پراکنده در نظام تقنینی ایران»، پژوهش حقوق عمومی، تابستان 1394، سال شانزدهم، ش47، ص157ـ184.
14. مطهری، مرتضی، (1394)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری (اصول فلسفه و روش رئالیسم)، تهران: صدرا. ج6.
15. والدرون، جرمی، (1388)، «اصول قانونگذاری»، ترجمه حسن وکیلیان، حقوق اساسی، زمستان 1388، سال ششم، ش12.
16. هاشمی، سید محمد، جعفر قلیخانی، ابوالفضل، (1391)، «عوامل هنجاری و ساختاری قانونگذاری در نظام جمهوری اسلامی ایران»، تحقیقات حقوقی آزاد، تابستان 1391، سال پنجم، ش16، ص221ـ282.
17. Wintgens, Luc. Legisprudence: A New Theoretical Approach To Legislation : Proceedings Of The Fourth Benelux-Scandinavian Symposium On Legal Theory. Hart Publishing, 2002
