لزوم جبران خسارت زیان‌هایی که دستگاه‌ها و کارکنان دولت به اشخاص حقیقی یا حقوقی وارد می‌سازند، زیر عنوان مسئولیت مدنی دولت، از مظاهر بارز پاسخگویی دولت در معنای عام آن که نوعاً معادل واژه حکومت به کار می‌رود، به شمار می‌رود. پیشینه تعریف این مسئولیت در ایران گرچه به پای برخی کشورهای دیگر نمی‌رسد، اما اصل آن را هرچند به صورت کمرنگ می‌توان در قانون اساسی مشروطه دید؛ امری که در قوانین عادی بعدی ادامه یافته و به‌ویژه پس از شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی گسترش قابل توجهی، به‌ویژه در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و آیین دادرسی مصوب همین سال داشته است. در این مقاله با هدف تأکید بر لزوم گسترش و تکمیل اصول و مواد مربوط به ضمان و مسئولیت مدنی دولت در قوانین مختلف و تدوین قانون جامع مسئولیت مدنی در قلمرو دولت و نهادهای عمومی، با اشاره به بازتاب این مسئولیت در قوانین برخی کشورها، گزارشی از رشد آن در قوانین ایران به دست داده شده و سپس چند پیشنهاد در تعمیم مسئولیت مدنی دولت در قانون اساسی و قوانین عادی، مانند شمول فرض عمد ارائه شده است.