ثبوت ضمان و مسئولیت مدنی دولت را در برابر اقدامات زیانبار کارکنان، حتی در آن دسته از زیانهایی که از سوی کارکنان از سر تقصیر وارد میگردد، میتوان بر پایه قواعد و ادله روایی عام و خاص و نیز شواهد تحلیلی چندی مانند تحلیل مسئولیتهای کلی دولت و نیز نقش و فلسفه وجودی بیتالمال در تأمین مصالح عمومی نشان داد. نگارنده در پژوهشی مبسوط به بررسی ادله و شواهد مختلف و اثبات آن پرداخته است. یکی از پرسشها در این بررسی شناخت نوع نسبتی است که میان کارکنان و دولت وجود دارد. در تبیین این نسبت پنج احتمال را باید مورد توجه قرار داد: مباشرت، تسبیب، تبعیت، مراقبت و جزئیت. فرضهای پنجگانه در اثبات ضمان دولت یکسان نیستند و در این مقاله نشان داده شده که برخی از این نسبتها از نگاه فقهی و حقوقی در راستای ادله عام و خاصی که بر ضمان و مسئولیت دولت در برابر اقدامات زیانبار کارکنان دلالت میکند، قرار دارد و ضمان و مسئولیت دولت را اجمالاً ثابت میکند.
