دین و قانون

دین و قانون

نقد مصوبه اصلاح مقررات قانون مدنی (1405) در گستره رفتارهای تحت شمول حق حبس زوجه و رفتارهای مسقط حق حبس

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
عضو هیات علمی گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. قم ، ایران
چکیده
بخشی از مصوبه مجلس شورای اسلامی با عنوان «قانون اصلاح مقرراتی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و قانون مدنی» (1/6/1405) به اصلاح مواد 1085 و 1086 قانون مدنی پرداخته است. ماده 1085 به بیان رفتارها و رویدادهای تحت شمول حق امتناع زوجه از ایفای وظایف زناشویی تا زمان قبض مهریه (حق حبس) پرداخته است و ماده 1086 به بیان رفتارها و رویدادهای مسقط حق حبس پرداخته است. مصوبه 1405، «تمکین خاص» را هم به عنوان رفتارهای تحت شمول حق حبس و هم به عنوان رفتارهای مسقط حق حبس برگزیده است؛ گزینشی که هم با آرای مشهور فقها و هم با ادبیات و واژه‌گزینی‌های فقهی در تنافی آشکار است. مقاله پیش‌رو با بررسی فقهی گستره، قلمرو و محدوده رفتارها و رویدادهای تحت شمول حق حبس زوجه (حق امتناع زوجه از ایفای وظایف زناشویی تا قبض مهریه) و همچنین با بررسی گستره رفتارها و رویدادهای مسقط حق حبس در انظار فقیهان و نسبت‌سنجی این دو دسته از رفتارها و رویدادها با یکدیگر به این غایت رهنمون می‌شود که گستره این دو دسته از رفتارها و رویدادها از نظرگاه فقهی با یکدیگر تفاوت روشنی دارد. در عین حال که رفتارهای تحت شمول حق حبس به حق استمتاع و حق مساکنه تعلق می‌گیرد، اما صرفاً استمتاع خاص (دخول) است که باعث سقوط حق حبس می‌شود؛ بنابراین مصوبه 1405 با آرای مشهور فقهی در تنافی عمیق است و بازگشت به همان مبانی و اصطلاحات مندرج در مواد 1085 و 1086 قانون مدنی ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها

منابع

1.     اراکی، محمدعلی. (1414ق). المسائل الواضحة. چاپ اول. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
2.     بحرانی، یوسف بن احمد. (1363). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
3.    بهجت، محمدتقی. (1386). استفتائات. قم: دفتر حضرت آیت‌الله‌العظمی بهجت.
4.    بهجت، محمدتقی. (1426ق). جامع المسائل. چاپ دوم. قم: دفتر معظم له.
5.    تبریزی، میرزا جواد. (بی‌تا). استفتائات جدید. چاپ اول. قم: [بی‌نا].
6.    جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1387). مجموعه محشی قانون مدنی. چاپ سوم. تهران: کتابخانه گنج دانش.
7.    حائری شاه‌باغ، سید علی. (1376). شرح قانون مدنی. چاپ اول. تهران: کتابخانه گنج دانش.
8.    خمینی، سید روح‌الله. (1392). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
9.    خمینی، سید روح‌الله. (1381). استفتائات. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
10.   خوانساری، سید احمد موسوی. (1355). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. تهران: مکتبة الصدوق.
11.   خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). المستند فی شرح العروة الوثقی: الإجارة. [بی‌جا]: [بی‌نا].
12.  خویی، سید ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. چاپ اول. قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
13.  درویش، بهرام. (1389). دامنه‌ی حق حبس زوجه در رویه‌ی دیوان‌عالی کشور. مجله حقوقی دادگستری، 74(72)، 119-132. https://doi.org/10.22106/jlj.2010.11161
14.  روحانی، سید محمدصادق. (1435ق). فقه الصادق علیه‌السلام. قم: آیین دانش.
15.  روحانی، سید محمدصادق. (1435ق). منهاج الصالحین. بیروت: دار بلال للطباعة و النشر.
16.  ره‌پیک، سیامک، سوادکوهی، علی. (زمستان 1391). اثر تمکین عام در سقوط حق حبس زوجه. فصلنامه نقد رأی، 1(1).
17.  شهبازی، عبدالوهاب. (1386). حق حبس در نکاح. چاپ اول. تهران: انتشارات گنج دانش.
18.  شهید ثانی، زین‌الدین بن علی عاملی. (بی‌تا). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. [بی‌جا]: [بی‌نا].
19.  شهید ثانی، زین‌الدین بن علی عاملی. (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
20.  صفایی، سید حسین، و امامی، اسدالله. (1387). مختصر حقوق خانواده. چاپ پانزدهم. تهران: نشر میزان.
21.  طباطبایی، سید علی. (1404ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
22.  عرفانی، توفیق. (1387). مهریه در رویه قضایی. چاپ اول. تهران: انتشارات جاودانه (جنگل).
23. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسة الإمام الصادق (علیه‌السلام).
24.  علامه حلی، حسن بن یوسف. (1413ق). قواعد الأحکام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
25.  فیاض، محمداسحاق. (1426ق). توضیح‌المسائل. قم: مجلسی.
26.  فیض کاشانی، ملامحسن. (1395). مفاتیح الشرائع. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
27. کاتوزیان، ناصر. (1388). حقوق خانواده. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.
28. گلپایگانی، سید محمدرضا. (بی‌تا). مجمع المسائل. چاپ دوم. قم: دارالقرآن الکریم.
29.  گنجینه استفتائات قضایی. (بی‌تا). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا.
30.  محقق ثانی، علی بن حسین کرکی. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. چاپ دوم. قم: مؤسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام).
31.  محقق حلی، جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. چاپ دوم. قم: اسماعیلیان.
32. محقق داماد، سید مصطفی. (1390). بررسی فقهی حقوق خانواده. چاپ شانزدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
33. مکارم شیرازی، ناصر. (1384). توضیح‌المسائل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه‌السلام).
34. مکارم شیرازی، ناصر. (1424ق). کتاب النکاح. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه‌السلام).
35. موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم. (1377). استفتائات (چاپ اول). قم: انتشارات نجات.
36. موسوی روضاتی، سید احمد. (1432ق). إجماعات فقهاء الإمامیة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
37. موسوی عاملی، سید محمد بن علی. (1413ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
38. مؤمن سبزواری، محمدباقر بن محمد. (1381). کفایة الفقه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
39. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ هفتم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
40.  واثقی، محسن، مهریار، محمد، و جعفری بهزادکلائی، محسن. (بهار 1399). دامنه ثبوت و سقوط حق امتناع زوجه و نسبت آن با رأی وحدت رویه 718 با رویکردی به دیدگاه امام خمینی. پژوهش‌نامه متین، 22 (86).
41.  هاشمی شاهرودی، سید محمود. (1432ق). موسوعة الفقه الإسلامی المقارن. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت (علیهم‌السلام).