احادیث متعددی بر مسئولیت مدنی دولت دلالت دارند. یکی از این روایات، روایت اصبغ بن نباته است که در این نوشته به بررسی ابعاد مختلف آن میپردازیم. بر اساس این روایت، در صورت قصور کارکنان دولت، مسئولیت جبران خسارت بر عهده بیت المال مسلمین است و این حکم مختص قضات نبوده؛ چراکه عنوان «قاضی» در این روایت خصوصیتی نداشته و چنانچه از کلام برخی از فقها فهمیده میشود، در دولت اسلامی تمام مقامات اجرایی چنانچه در حوزه مأموریت خود بدون تقصیر مرتکب خطایی شوند، جبران خسارت آنها بر عهده بیتالمال است. همچنین با توجه به اینکه قتل و قطع از باب تمثیل و بیان مصداق بیّن بوده و علاوه بر آن، نبود تفاوت بین دم و قطع با خسارات مالی در این باب، و استشهاد به بیانات فقها در خصوص این روایت، میتوان گفت این روایت هم شامل خطای قاضی در باب قصاص و دیات میشود و هم شامل دعاوی مالی که در هر دو مورد چنانچه در صدور حکم و اجتهاد تقصیری مرتکب نشده باشد، جبران خسارت به عهده بیت المال است.