فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

شرطیت معلوم بودن عوضین در معامله کار و خدمات

نوع مقاله : Research Article

نویسندگان
1 دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی؛ پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهراء (س). قم، ایران
2 دانشیار، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
چکیده
در فقه، باب مستقلی در خصوص معاملات کار و خدمات وجود ندارد و معلوم بودن عوضین (ثمن و مثمن)، اگرچه یکی از شرایط صحت معامله برشمرده شده، کلمه مثمن به کالای جزئی یا کلی انصراف داشته، در کار و خدمات به‌کار نمی‌‌رود. لذا شرط مذکور در صحت معاملات، بیانگر لزوم معلوم بودن اجرت و عمل (عوضین در معاملات کار و خدمات) نبوده، سؤال است که چگونه می‌‌توان شرطیت معلوم بودن عوضین را در معامله‌‌ی کار و خدمات اثبات نمود؟ در پژوهش حاضر، در راستای پاسخ به سؤال فوق، در ابتدا به بیان مفهوم خدمات و بررسی اجمالی معاملاتی که ارائه‌‌ خدمات در قالب آنها صورت می‌‌گیرد پرداخته شده و در مرحله بعد با بررسی و تحلیل واژه‌‌ مثمن، احکام مربوط به عقود اجاره، جعاله، وکالت و استصناع، مفهوم حدیث نفی غرر و قاعده لا ضرر، لزوم معلوم بودن عوضین در معامله‌‌ خدمات اثبات شده است، مگر در جعاله که عمل می‌‌تواند بر نوعی از جهل استوار باشد و تعیین عمل به‌صورت اجمالی کافی است. در نهایت نیز به واسطه احکام و قواعد فقهی، لزوم تنظیم سند در معامله‌‌ خدمات زمان دار، جهت تحقق شرط معلوم بودن عوضین در معامله‌‌ کار و خدمات، اثبات و برگزیده شده است.
 
 
 
کلیدواژه‌ها

  1. ابن أبی سهل السرخسی، شمس الدین (1421ق). المبسوط للسرخسی. چاپ سوم، بیروت: دار الفکر.
  2. ابن‌شرف النووی، محیی‌الدین (بی‌‌تا). المجموع شرح المهذب. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
  3. امامی،‌ حسن (بی‌‌تا). حقوق مدنی. بی‌‌جا: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  4. بجنوردى، حسن (‌1419ق). القواعد الفقهیة‌. قم: الهادی‌.
  5. بحرانى، یوسف (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  6. بهجت‌‌، محمد‌‌تقى (1428ق). استفتاءات (بهجت). قم: دفتر حضرت آیت‌‌الله بهجت.
  7. جمعى از پژوهشگران زیر نظر شاهرودى (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم السلام). قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى.
  8. جمعى از مؤلفان (بی‌‌تا). مجله فقه اهل بیت:‌ (فارسى). قم: مؤسسه دائرة المعارف‌.
  9. خمینى، روح‌اللّه (1425ق). تحریر الوسیلة. ترجمه علی اسلامى، چاپ بیست و یکم، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  10. دهخدا، علی‌اکبر (1352). لغت‌نامه دهخدا. تهران: چاپ دانشگاه تهران.
  11. شیخ انصارى، مرتضى (1421ق). صیغ العقود و الإیقاعات. قم: مجمع اندیشه اسلامى.
  12. شیخ صدوق، محمد (1409ق). من لا یحضره الفقیه. مترجم: على‌اکبر غفارى، تهران: صدوق.
  13. شیخ مفید، محمد (1413ق). المقنعة. قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
  14. طاهری، حبیب‌‌الله (1418ق). حقوق مدنی. چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  15. طباطبایى ‌‌حکیم، محسن (1416ق). مستمسک العروة الوثقى. قم: مؤسسة دار التفسیر.
  16. طوسى، محمد (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. چاپ سوم، تهران: المکتبة المرتضویة.
  17. طوسى، محمد (1408ق). الوسیلة إلى نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
  18. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى کلانتر). قم: کتاب‌فروشى داورى.
  19. عاملى (شهیدثانى)، زین‌‌الدین (1413ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  20. علامه حلى، حسن (1414ق).‌ تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت:.
  21. علامه حلى، حسن (1411ق). تبصره المتعلمین. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.‌
  22. علامه حلى، حسن (1413ق). قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  23. علامه حلى، حسن (1413ق). مختلف الشیعة. چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  24. علامه مجلسى اول، محمدتقی (1400ق‌). یک دوره فقه کامل فارسى. تهران: فراهانى‌.
  25. فاضل لنکرانى، محمد (1426ق). رساله توضیح المسائل. چاپ صدوچهاردهم، قم: بی‌‌نا.
  26. فاضل، مقداد (بی‌‌تا). کنز العرفان فی فقه القرآن. ترجمه عبد الرحیم عقیقى بخشایشى، قم: پاساژ قدس.
  27. فیض کاشانى، محمد (بی‌‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى (ره).
  28. فیومى، احمد (بی‌‌تا). المصباح المنیر. قم: منشورات دار الرضی.
  29. کاشف الغطاء، محمدحسین (1359ق). تحریر المجلة. نجف: المکتبة المرتضویة‌.
  30. محدث قمى، عباس (1423ق). الغایة القصوى. قم: منشورات صبح پیروزى.
  31. محقق حلی، نجم‌الدین (1408ق). شرائع الإسلام. چاپ دوم، بی‌‌جا: مؤسسه اسماعیلیان‌.
  32. محقق داماد‌، مصطفى (1406ق). قواعد فقه. چاپ دوازدهم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى‌.
  33. معین، محمد (1360). فرهنگ معین. تهران: امیر کبیر.
  34. مقدس اردبیلی، احمد (1417ق). مجمع الفائده و البرهان. بی‌‌جا: دفتر انتشارات اسلامی.
  35. مکارم شیرازى، ناصر (1429ق). رساله توضیح المسائل. چاپ پنجاه‌ودوم، قم:‌ مدرسه امام على7‌.
  36. مکارم شیرازی ناصر (1374ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  37. منتظرى، حسین على (بی‌‌تا). رساله استفتاءات. قم: بی‌‌جا.
  38. موسوى خویى، ابوالقاسم (بی‌‌‌‌تا). مصباح الفقاهة (المکاسب). بی‌‌جا: بی‌‌نا.
  39. موسوی قزوینى، على (1424ق). ینابیع الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  40. مؤمن قمى، محمد (1415ق). کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  41. میرزاى قمى، ابوالقاسم (1413ق). جامع الشتات. تهران: مؤسسه کیهان‌.
  42. نجفى، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام. چاپ هفتم، بیروت: دار ‌‌إحیاء التراث العربی.
  43. وحید خراسانى، حسین (1428ق). توضیح المسائل. چاپ نهم، ‌قم: مدرسه امام باقر7.