مسئله اهدا و پیوند عضو یکی از موضوعات شرعی مهم است که در زمان پیغمبر خدا9 و حتی فقهای سلف به شکل امروزی مطرح نبوده است. با این حال در فقه اسلامی، این موضوع با احتیاط و بررسی دقیق قواعد شرعی مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به پیشرفت علمی پزشکی و ارتباط عمیق بین فقه اسلامی و سلامت انسان، حکم فقهی پیوند اعضا از دغدغههای بزرگ جوامع اسلامی شده است. فقهای معاصر با توجه به آیات و روایات و بررسی قواعد و متون فقهی، برداشتهای متفاوتی درباره جایز بودن پیوند اعضا ارائه دادهاند. در قانون مدنی ایران نیز موضوع پیوند و اهدای عضو بهطور مستقل از موضوعات دیگر آن قانون در بخشی به نام «اهدای و پیوند عضو» تنظیم شده است. براساس قانون مدنی ایران، اهدای عضو باید بهصورت داوطلبانه و با رضایت کامل صورت گیرد. از طرفی جهت تحقق پیوند عضو شرایطی نظیر عدم احتمال تضرر جدی برای سلامتیِ دهنده و گیرنده لازم است.
ابنمنظور، محمدبن مکرم، (1408ق)، لسان العرب، بیروت: دار التراث العربی.
اصغری، محسن و سمیه موسوی، (1396)، نظام حاکم بر قرارداد واگذاری پیوند عضو در حقوق ایران، تهران: مجد.
افضلی، محمدعلی، (1393)، «مرگ مغزی از منظر فقه شیعه و طب جدید»، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ش113.
بابا رحیمی، مهری، (1394)، بررسی تطبیقی پیوند عضو در فقه امامیه و حقوق ایران، پایاننامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی دکتر رضا فانی، دانشگاه شهید مدنی تبریز.
بار، محمدعلی، (۱۴۱۶/۱۹۹۵)، أحکام التداوی و الحالات المیؤوس منها و قضیة موت الرحمة، جده: دار المنارة للنشر و التوزیع.
بهجت، محمدتقی، (1428ق)، استفتائات، قم: دفتر حضرت آیتالله بهجت.
تبریزی، جواد، (1426ق)، منهاج الصالحین، قم: مجمع الامام المهدی.
جوهری، اسماعیلبن حماد، (1376ق)، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی، محمدبن حسن، (بیتا)، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حسینی، سید صادق، (1393)، خرید و فروش و پیوند اعضا از دیدگاه فقه و حقوق، تهران: علمی و فرهنگی.
خامنهای، سید علی، (1424ق)، اجوبه الاستفتائات، قم، دفتر معظّم له.
خبرگزاریمهر، 21 دی 1400.
خمینی، روحاللّه، (1422ق)، استفتائات، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم.
ـــــــــــــــ ، (بیتا)، تحریر الوسیله، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خویی، ابوالقاسم، (1410ق)، منهاج الصالحین، قم: مدینه العلم، چاپ بیستوهشتم.
دیلمی، (سلار) ابی یعلی حمزهبن عبدالعزیز، (1414ق)، المراسم العلویه والاحکام النبویه، قم: معاونت فرهنگی مجمع جهانی اهلبیت:.
ذهبی، محمدبن احمد، (1409ق)، تاریخ الاسلام، بیروت: دار الکتاب العربی.
رواسی، علیاصغر، (1392)، آناتومی انسانی، تهران: پیام نور، چاپ چهارم.
روزنامه همشهری، 22 آبان 1400.
ستوده، حمید و میثم کلهرنیا گلکار، (1391)، «مرگ مغزی از ماهیت تا احکام»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال ششم، شماره 22.
سیستانی، سید علی حسینی، (1417ق)، منهاج الصالحین، قم: دفتر حضرت آیتالله سیستانی، چاپ پنجم.
شوارتز، سیمور، (1368)، بیماریهای عروق و پیوند اعضا، ترجمه ناصر عزتی، تهران: مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی ذوقی.
صافی گلپایگانی، لطفالله، (1415ق)، استفتائات پزشکی، قم: دار القرآن الکریم.
صفایی، حسین، (۱۳۹۱)، «مبنای مسئولیت مدنی پزشک با نگاهی به لایحه جدید قانون مجازات اسلامی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی دیدگاههای حقوق قضایی، دوره ۱۷، شماره ۵۸.
طبرسی، حسنبن فضل، (1412ق)، مکارم الاخلاق، قم: دار الشریف الرضی، چاپ چهارم.
عباسزاده اهری، حسن، (1391)، پیوند اعضا از نظر فقه و حقوق موضوعه، تبریز: آیین دادرسی.
عباسی، محمود، (1380)، «مطالعه پیوند اعضا در نظام حقوقی ایران»، مجموعه مقالات حقوق پزشکی، تهران: حقوقی.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن، (1999)، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیه، قاهره: دار الفضیلة.
فاضل لنکرانی، محمد موحدی، (1386)، احکام پزشکان و بیماران، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:، چاپ سوم.
ــــــــــــــــــــــــــــــ ، (1425ق)، جامع المسائل، قم: امیر قلم.
ابنمنظور، محمدبن مکرم، (1408ق)، لسان العرب، بیروت: دار التراث العربی.
اصغری، محسن و سمیه موسوی، (1396)، نظام حاکم بر قرارداد واگذاری پیوند عضو در حقوق ایران، تهران: مجد.
افضلی، محمدعلی، (1393)، «مرگ مغزی از منظر فقه شیعه و طب جدید»، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ش113.
بابا رحیمی، مهری، (1394)، بررسی تطبیقی پیوند عضو در فقه امامیه و حقوق ایران، پایاننامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی دکتر رضا فانی، دانشگاه شهید مدنی تبریز.
بار، محمدعلی، (۱۴۱۶/۱۹۹۵)، أحکام التداوی و الحالات المیؤوس منها و قضیة موت الرحمة، جده: دار المنارة للنشر و التوزیع.
بهجت، محمدتقی، (1428ق)، استفتائات، قم: دفتر حضرت آیتالله بهجت.
تبریزی، جواد، (1426ق)، منهاج الصالحین، قم: مجمع الامام المهدی.
جوهری، اسماعیلبن حماد، (1376ق)، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی، محمدبن حسن، (بیتا)، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حسینی، سید صادق، (1393)، خرید و فروش و پیوند اعضا از دیدگاه فقه و حقوق، تهران: علمی و فرهنگی.
خامنهای، سید علی، (1424ق)، اجوبه الاستفتائات، قم، دفتر معظّم له.
خبرگزاریمهر، 21 دی 1400.
خمینی، روحاللّه، (1422ق)، استفتائات، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم.
ـــــــــــــــ ، (بیتا)، تحریر الوسیله، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خویی، ابوالقاسم، (1410ق)، منهاج الصالحین، قم: مدینه العلم، چاپ بیستوهشتم.
دیلمی، (سلار) ابی یعلی حمزهبن عبدالعزیز، (1414ق)، المراسم العلویه والاحکام النبویه، قم: معاونت فرهنگی مجمع جهانی اهلبیت:.
ذهبی، محمدبن احمد، (1409ق)، تاریخ الاسلام، بیروت: دار الکتاب العربی.
رواسی، علیاصغر، (1392)، آناتومی انسانی، تهران: پیام نور، چاپ چهارم.
روزنامه همشهری، 22 آبان 1400.
ستوده، حمید و میثم کلهرنیا گلکار، (1391)، «مرگ مغزی از ماهیت تا احکام»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال ششم، شماره 22.
سیستانی، سید علی حسینی، (1417ق)، منهاج الصالحین، قم: دفتر حضرت آیتالله سیستانی، چاپ پنجم.
شوارتز، سیمور، (1368)، بیماریهای عروق و پیوند اعضا، ترجمه ناصر عزتی، تهران: مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی ذوقی.
صافی گلپایگانی، لطفالله، (1415ق)، استفتائات پزشکی، قم: دار القرآن الکریم.
صفایی، حسین، (۱۳۹۱)، «مبنای مسئولیت مدنی پزشک با نگاهی به لایحه جدید قانون مجازات اسلامی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی دیدگاههای حقوق قضایی، دوره ۱۷، شماره ۵۸.
طبرسی، حسنبن فضل، (1412ق)، مکارم الاخلاق، قم: دار الشریف الرضی، چاپ چهارم.
عباسزاده اهری، حسن، (1391)، پیوند اعضا از نظر فقه و حقوق موضوعه، تبریز: آیین دادرسی.
عباسی، محمود، (1380)، «مطالعه پیوند اعضا در نظام حقوقی ایران»، مجموعه مقالات حقوق پزشکی، تهران: حقوقی.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن، (1999)، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیه، قاهره: دار الفضیلة.
فاضل لنکرانی، محمد موحدی، (1386)، احکام پزشکان و بیماران، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:، چاپ سوم.
ــــــــــــــــــــــــــــــ ، (1425ق)، جامع المسائل، قم: امیر قلم.
غفوری الحسنی,خالد , شریف طبع,محمدیحیی و سعیدی,محمدمهدی . (1402). مطالعه تطبیقی اهدا و پیوند عضو در فقه و نظام تقنینی ایران. فصلنامه دین و قانون, 11(41), 121-146. doi: 10.225/qjrl.2023.233
MLA
غفوری الحسنی,خالد , , شریف طبع,محمدیحیی , و سعیدی,محمدمهدی . "مطالعه تطبیقی اهدا و پیوند عضو در فقه و نظام تقنینی ایران", فصلنامه دین و قانون, 11, 41, 1402, 121-146. doi: 10.225/qjrl.2023.233
HARVARD
غفوری الحسنی خالد, شریف طبع محمدیحیی, سعیدی محمدمهدی. (1402). 'مطالعه تطبیقی اهدا و پیوند عضو در فقه و نظام تقنینی ایران', فصلنامه دین و قانون, 11(41), pp. 121-146. doi: 10.225/qjrl.2023.233
CHICAGO
خالد غفوری الحسنی, محمدیحیی شریف طبع و محمدمهدی سعیدی, "مطالعه تطبیقی اهدا و پیوند عضو در فقه و نظام تقنینی ایران," فصلنامه دین و قانون, 11 41 (1402): 121-146, doi: 10.225/qjrl.2023.233
VANCOUVER
غفوری الحسنی خالد, شریف طبع محمدیحیی, سعیدی محمدمهدی. مطالعه تطبیقی اهدا و پیوند عضو در فقه و نظام تقنینی ایران. فصلنامه دین و قانون. 1402;11(41):121-146. doi: 10.225/qjrl.2023.233