فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

بایسته‌های حقوق شهروندی با تأکید بر نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : Research Article

نویسندگان
سیده زهرا سعید 1
مهدی بالوی 2
1 دانش‌آموخته دکتری حقوق عمومی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 عضو هیئت علمی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
10.225/qjrl.2023.232
چکیده
شهروند، مفهومی حقوقی است که در بستر یک دولت ـ ملت معیّن پدید می‌آید. حقوق شهروندی به مجموعه استحقاق‌هایی گفته می‌شود که فرد به‌واسطه عضویت در یک کشور خاص از آن بهره‌مند می‌شود. این حقوق برخلاف وصف عمومیت حقوق بشر، واجد جنبه منطقه‌ای و محلی است که دولت‌ها در اسناد و قوانین خود به آنها اشاره کرده‌اند. وضع مجموعه‌ای از حقوق، به‌نام حقوق شهروندی، در هر جامعه‌ای زمانی کارآمد، اثربخش و شایسته خواهد بود که مقتضیات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و حقوقی آن جامعه مدنظر باشد. نظر به صبغه حقوق بشری مفهوم حقوق شهروندی، تبعیت از آموزه‌های اسلامی، و وجود تفاوت‌ها و تنوعات فرهنگی و اجتماعی در کشور ما لازم است که مؤلفه‌ها و شاخصه‌های ضروری حقوق شهروندی شایسته منطبق با مدل نظام جمهوری اسلامی ایران شناسایی شود. پژوهش حاضر نخست با تحلیل مفهومی واژه حق و شهروند به تبیین حقوق شهروندی و رابطه آن با حقوق بشر پرداخته و از این رهگذر با بیان بایسته‌های حقوق شهروندی در جهت هرچه کارآمدتر شدن و عملیاتی ساختن این حقوق در نظام جمهوری اسلامی ایران برآمده است.
کلیدواژه‌ها
شهروند
حقوق شهروندی
تعهدات شهروندی
حقوق بشر
بیگانگان
اقلیت‌ها

  1. منابع

    الف) فارسی

    1. آشوری، داریوش، (1387) دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید، چاپ شانزدهم.
    2. آقابخشی، علی، (1363)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: تندر.
    3. اردبیلی، محمدعلی و دیگران، (بهار1386)، «چیستی و چرایی حقوق شهروندی؛ از نظریه قانون»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 58.
    4. بالوی، مهدی، (1390)، دولت مدرن و حقوق بشر با تأکید بر نظام جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه دکتری حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی.
    5. پللو، روبر، (1370)، شهروند و دولت، ترجمه ابوالفضل قاضی، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    6. جاوید، محمدجواد و محمود ابراهیمی، (تابستان1392)، «تکالیف شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصل‌نامه دانش حقوق عمومی، سال دوم، شماره 4.
    7. رزاق‌پور، یوسف، (1390)، «نگاهی به حقوق شهروندی»، ماهنامه کانون، شماره 123.
    8. صدری افشار، غلامحسین، (1375)، فرهنگ فارسی امروز، تهران: کلمه.
    9. صفایی، حسین، (1374)، مباحثی از حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: میزان.
    10. فالکس، کیت، (1381)، شهروندی، مترجم: محمدتقی دلفروز، تهران: غزال.
    11. فلاح‌زاده، محمدعلی، (بهار1386)، «نسبت حقوق شهروندی و حقوق بشر»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 158.
    12. قاری سید فاطمی، سید محمد، (1386)، «چیستی و چرایی حقوق شهروندی»، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره 58.
    13. ـــــــــــــــــــــــــــــــ ، (1388)، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی.
    14. قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل، (1384)، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: میزان، چاپ نوزدهم.
    15. کاتوزیان، ناصر، (1377)، مبانی حقوق عمومی، تهران: دادگستر.
    16. گلدینگ، مارتین پی، (1387)، مفهوم حق (1)، درآمدی تاریخی در حق و مصلحت، ترجمه و پیشگفتار محمد راسخ، تهران: طرح نو.
    17. لطفی، حیدر و فرهاد دولت‌خواه، (1388)، «مدیریت شهری و جایگاه آن در ارتقای حقوق شهروندان»، فصل‌نامه جغرافیای انسانی، سال دوم.
    18. مدنی، جلال، (1375)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: گنج دانش، چاپ سوم.
    19. موسوی بجنوردی، سید محمد و محمد مهریزی ثانی، (زمستان1392)، «حقوق شهروندی از نگاه امام خمینی»، پژوهشنامه متین، سال پانزدهم، شماره61.
    20. ‌هاشمی، سید محمد، (1384)، حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، تهران: میزان.

    ب) لاتین

    1. Gewirth, A. (1982), Human Rights: Essays on Justification and Applications, Chicago: Chicago University Press.
    2. Hohfeld, W. (1917), “Fundamental Legal Conceptions, as Applied in Judicial Reasoning”, in Yale Law Journal.
    3. Waldron, J. (1995), “Introduction” in Theories of Rights, ed. Jeremy Waldron, Oxford: Oxford University Press.
    4. Young, I. (1990), Justice and the Politics of Difference, Princeton, JM: Princeton University Press.