فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

بازخوانی تحزب در نظام اسلامی

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی، قم، ایران.
چکیده
تجربه احزاب با کارکردها و ظرفیت‌های خود در دنیای مدرن به‌ مثابه موتور محرکه جامعه و سازوکار بهزیستی مورد پذیرش قرار گرفته است. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز اصل تحزب پذیرفته شده است. تجربه‌های عملی چهار دهه گذشته احزاب نشان می‌دهد که از این نهاد مدنی می‌توان در راستای اهداف جامعه اسلامی بهره گرفت. اما خلأ اساسی‌ای که در طول این سالیان احساس می‌شود آن است که نه نظام اسلامی و مراکز پژوهشی و نه جریان‌های سیاسی و حزبی نتوانسته‌اند برای اصل 26 قانون اساسی، دانش اسلامی برای رفتار حزبی و ایفای نقش‌های اجتماعی آن تولید کنند. چنین دانشی لزوماً بر پایه فقه سیاسی است که با رویکرد اجتهادی باید بتواند موضوع تحزب را به‌درستی شناسایی کند و با تبیین ماهیت کار حزبی، مبانی و اصول آن را ترسیم نماید تا براساس آنها بتوان اساس‌نامه و مرام‌نامه و خط‌مشی احزاب را تدوین نمود. مهم‌ترین دستاورد این تحقیق آن است که با رویکرد و روش تحلیلی و تفسیری به متون دینی توانسته بخشی از مبانی، اصول و کارویژه‌های حزب اسلامی را بازخوانی نماید.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.

    نهج البلاغه.

    1. انوری، حسن، (1381)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
    2. بستانی، فؤاد افرام، (1386)، فرهنگ جدید عربی فارسی: ترجمه منجد الطلاب، ترجمه محمد بندرریگی، تهران: اسلامی، چاپ بیستم.
    3. الجرّ، خلیل، (1380)، فرهنگ لاروس، ترجمه سید حمید طبیبیان، تهران: امیرکبیر، چاپ یازدهم.
    4. حر عاملی، محمدبن حسن، (۱۴۱۴ق)، وسائل الشیعة، قم: آل البیت.
    5. حزب از دیدگاه آیت‌الله خامنه‏ای، (1387)، احزاب سیاسی در ایران، بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی.
    6. خمینی، سید روح‌الله، (1378)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    7. ــــــــــــــــــــ ، (1381)، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ یازدهم.
    8. دوورژه، موریس، 1357، احزاب سیاسی، ترجمه رضا علومی، تهران: امیرکبیر.
    9. راغب اصفهانی، محمد، (1362)، المفردات، تهران: المکتبه المرتضویه.
    10. ــــــــــــــــــــ ، (1416ق)، مفردات الفاظ قرآن، دمشق: دار القلم.
    11. طبرسی، فضل‌بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
    12. عمید زنجانی، عباسعلی، (1383)، درآمدی بر فقه سیاسی، تهران: امیرکبیر.
    13. قانون اساسی جمهوری اسلامی (بازنگری‌شده در سال 1368).
    14. کلینی، محمدبن یعقوب‌بن اسحاق، (۱۴۰۷ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    15. گروه مطالعات و پژوهش‌های قرآنی، (1388)، فرهنگ کاربردی واژگان قرآن کریم، قم: مؤسسه بوستان کتاب، دفتر تبلیغات اسلامی شعبه خراسان رضوی.
    16. مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحار الانوار، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    17. مصطفی، ابراهیم و دیگران، (1392ق)، المعجم الوسیط، استانبول: دار الدعوه.
    18. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، (1385)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی‌ و دوم.
    19. مهاجرنیا، محسن، (1394)، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‏ای، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    20. ـــــــــــــــ ، (1395)، جریان‌شناسی تفکر سیاسی در جهان اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    21. ـــــــــــــــ ، (1396)، آسیب‏شناسی جریان اصول‏گرایی، قم: نور مطاف.
    22. ـــــــــــــــ ، (1399)، درآمدی بر فقه تحزب در نظام اسلامی، قم: مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر.

    نوری طبرسی، میرزا حسین، (1407ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث