فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

بازپژوهی ضابطه تشخیص تاجر و معاملات تجاری با تأکید بر لایحه جدید قانون تجارت

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
استادیار گروه حقوق جامعة المصطفی، قم، ایران.
چکیده
معیار تشخیص تاجر و معاملات تجاری چندان هویدا نیست؛ حال آنکه آثار علمی و عملی متعددی بر آن مترتب می‌‌شود. لذا مسئله‌‌ مهم و درعین‌حال دشواری که از دیرباز در برابر حقوق‌دانان مطرح بوده، این است که آیا حقوق تجارت، حقوق تجار است یا حقوق اعمال تجاری؛ دیگر اینکه در توصیف و شناسایی تاجر و معاملات تجاری کدام‌یک ملاک و معیار است و مبنای شناخت دیگری قرار می‏گیرد. آیا شخص تاجر معیار شناخت اعمال تجاری است یا برعکس. بنابراین معاملات تجاری معیار و ضابطه شناخت اشخاص تاجر از غیرتاجرند. در برابر این پرسش به لحاظ نظری و تئوریک، سه نظریه موضوعی، شخصی و مختلط خودنمایی می‎کند که براساس نظریه موضوعی، حقوق تجارت حقوق معاملات تجارتی است. مطابق نظریه شخصی، حقوق تجارت حقوق تجار است و روابط میان تجار را تنظیم می‌کند. نظریه مختلط نیز ترکیب مختلطی از دو مفهوم را داراست. این پژوهش در سایه توصیف و تحلیل مواد قانونی و گزاره‌‌های حقوقی پس از بیان هریک از دیدگاه‌‌های مذکور و بررسی استدلال‏های موجود، به نقد و بررسی آنها پرداخته و درنهایت از اندیشه ترکیبی (اصلی و فرعی) دفاع کرده و آن را موافق با مقرره‏های قانونی و اصول حقوقی دانسته و بر اعمال آن در لایحه جدید قانون تجارت تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

  1. خلاقی، بهروز، (سال تحصیلی ۶7ـ۱۳۶8)، جزوه حقوق تجارت (۳)، اسناد تجاری، دوره کارشناسی، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  2. ــــــــــــــ، (سال تحصیلی ۷1ـ۱۳۷2)، جزوه حقوق تجارت، نظریه عمومی حاکم بر اسناد تجاری، اعتبارنامه‌های تجاری، قراردادهای تجاری، دوره کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  3. ــــــــــــــ، (سال تحصیلی 1371ـ1372)، جزوه حقوق تجارت، نظریه عمومی حاکم بر اسناد تجاری، اعتبارنامه‏های تجاری، قراردادهای تجاری، دوره کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  4. اسکینی، ربیعا، (۱۳۷۳)، حقوق تجارت تطبیقی، برات، سفته و چک در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  5. ـــــــــــــ ، (1383)، حقوق تجارت، (کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازماندهی فعالیت تجاری)، تهران: سمت، چاپ سوم.
  6. اشتری، محمد، (بی‌تا)، مسئولیت مدنی متصدیان حمل‌ونقل زمینی، رساله دکتری حقوق خصوصی، تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  7. آذری، آذر کیوان، (۱۳۵۶)، «نقدی بر ماده 3 قانون تجارت»، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۲۰.
  8. ـــــــــــــــ ، (۱۳۵۵)، تقریرات حقوق تجارت (۱)، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1387)، ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ نوزدهم.
  10. حسنی، حسن، (1380)، حقوق تجارت، تهران: میزان، چاپ دوم.
  11. دمرچیلی، محمد و دیگران، (1384)، قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی، تهران: میثاق عدالت، چاپ چهارم.
  12. ذهنی بک، عبدالسلام، (۱۹۲۷)، فی القانون التجاری، قاهره: مطبعة الاعتماد.
  13. رسایی‌نیا، ناصر، (1373)، کلیات حقوق بازرگانی (تجارت)، تهران: ویستار.
  14. زینی، علی، (1945)، اصول القانون التجاری، الجزء الأول، النظریة العامة و الشرکات، قاهره: مکتبة النهضة المصریة، الطبعة الثانیه.
  15. ستوده تهرانی، حسن، (1388)، حقوق تجارت، ج1، تهران: دادگستر، چاپ بیست‌وچهارم.
  16. ستوده تهرانی، حسن، (1375)، حقوق تجارت، ج۱، تهران: دادگستر، چاپ دوم.
  17. شامبیاتی، ژاله، (1346)، «تجار حکمی در حقوق ایران»، مجله کانون وکلا، شماره ۱۰۷، سال ۱۹.
  18. عبادی، محمدعلی، (۱۳۶۸)، حقوق تجارت، تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ پنجم.
  19. عبدی‌پور فرد، ابراهیم، (1401)، حقوق تجارت، ج1، تهران: مجد.
  20. عرفانی، محمود، (1375)، حقوق تجارت، ج1، تهران، مؤسسه انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ هشتم.
  21. ــــــــــــــ ، (۱۳۶۵)، حقوق تجارت، ج۱، تهران: جهاد دانشگاهی.
  22. عمید، حسن، (1384)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر، چاپ سی‌وسوم.
  23. قائم مقام فراهانی، محمدحسین، (سال تحصیلی ۶۷ـ۱۳۶۶)، جزوه حقوق تجارت (۱)، عملیات تجارتی و تاجر، تکالیف تاجر، قراردادهای تجاری، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  24. کاتبی، حسینقلی، (بی‌تا)، حقوق تجارت، بی‌جا: بی‌نا.
  25. ـــــــــــــــ ، (۱۳۵۳)، حقوق تجارت، تهران: بی‌نا، چاپ چهارم.
  26. کاتوزیان، ناصر، (1368)، اعتبار امر قضاوت‌شده در دعوی مدنی، تهران: کانون وکلای دادگستری مرکزی.
  27. ـــــــــــــــ ، (۱۳۶۶)، حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، ج۲، تهران: بهنشر.
  28. کاتوزیان، ناصر، (1364)، حقوق مدنی: عقود اذنی ـ وثیقه‌های دین، تهران: بهنشر.
  29. ــــــــــــــ ، (1376)، حقوق مدنی: مشارکت‌ها، صلح، تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ چهارم.
  30. کاویانی، کورش، (۱۳۷۳)، «جایگاه حقوق تجارت در حقوق ایران»، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۳۳.
  31. کیایی، کریم، (۱۳۵۰)، حقوق بازرگانی، ج۱، تهران: بی‌نا، چاپ دوم.
  32. مشکور، محمدجواد، (1357)، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‏های سامی و ایرانی، تهران: بی‌نا.
  33. نجفی، محمدحسن، (1432ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج22، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.