فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

ترمینولوژیِ بزه‌دیده در لایحۀ تعزیرات براساس پیش‌نویس معاونت حقوقی و امور مجلس قوه قضائیه مورخ 1401

نوع مقاله : Research Article

نویسنده
عضو هیئت‌علمی گروه حقوق و فقه پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، تهران، ایران.
چکیده
این مقاله به بررسی و تحلیل ترمینولوژی بزه‌دیده در «لایحه تعزیرات»، که قرار است به‌عنوان یکی از کتاب‌های قانون مجازات اسلامی به تصویب برسد، می‌پردازد. منظور از ترمینولوژی بزه‌دیده، شناسایی مفهوم «بزه‌دیده» به‌عنوان یک کلیدواژۀ علوم جنایی است که به بطن یک سند حقوقی (همچون قانون، و در اینجا، لایحه) راه می‌یابد. در این سطح، نویسندگان لایحه به‌جای واژگانی مانند «مجنی‌علیه»، «متضرر» یا «زیان‌دیده از جرم»، و «شاکی» یا «مدعی خصوصی»، که تعبیرهای گوناگون و متفاوتی از حوزه‌های فقه و حقوق و آیین دادرسی بوده‌اند، از اصطلاح علمی‌ ـ فنی «بزه‌دیده‌» استفاده کرده‌اند که می‌تواند بازتاب‌دهندۀ مفهوم‌های جرم‌شناختی و بزه‌دیده‌شناختی با مبانی نظری آنها در متن قانون باشد. مقاله نتیجه‌گیری می‌کند که متن لایحه از این جهت، هنوز با نوشتگان یکپارچه، که مفهوم «بزه‌دیده» را به‌عنوان یکی از بازیگران نظام دادگستری جنایی در محتوای خود به‌رسمیت شناخته باشد، فاصله دارد.
کلیدواژه‌ها

  1. الف) فارسی

    1. بسیونی، محمدشریف، (1393)، بزه‌دیده‌شناسی، ج2، شناسایی بین‌المللی حق‌های بزه‌دیدگان، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی (شهر دانش).
    2. بی‌نام، پیش‌نویس لایحۀ تعزیرات، (بی‌تا)، بی‌جا.
    3. توجهی، عبدالعلی (1377)، جایگاه بزه‌دیده در سیاست جنایی ایران، رساله دوره دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، تهران: دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
    4. رایجیان اصلی، مهرداد، (1390) [الف]، بزه‌دیده‌شناسی، ج1، تحولات بزه‌دیده‌شناسی و علوم جنایی، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی (شهر دانش).
    5. ـــــــــــــــــــــ ، (1390) [ب]، بزه‌دیده‌شناسی حمایتی، تهران: دادگستر، چاپ دوم.
    6. ـــــــــــــــــــ ، (1390) [پ]، «تعامل جرم‌شناسی و حقوق بشر در پرتو مفهوم سوءاستفاده از قدرت»، فصلنامه پژوهش حقوقی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، شماره 3.
    7. ـــــــــــــــــ ، (1386)، «جایگاه بزه‌دیده در لایحه قانون مجازات اسلامی: نقد بزه‌دیده‌شناسانه باب کلیات»، مجله پژوهش‌های حقوقی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی (شهر دانش)، شماره 13.
    8. ـــــــــــــــ ، (1391)، «جرم‌انگاری سوءاستفاده از قدرت با محوریت مفهوم نسل‌زدایی از دیدگاه حقوق جنایی بین‌المللی»، مجله تحقیقات حقوقی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، شماره 58.
    9. ـــــــــــــــ و مهدی یوسفی مراغه، [همکار] (1390)، «خدمات‌رسانی به بزه‌دیدگان بین‌المللی»، مجله پژوهش حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 31.
    10. زکوی، مهدی، (1392)، بزه‌دیدگان خاص در پرتو بزه‌دیده‌شناسی حمایتی، با دیباچه‌ای از مهرداد رایجیان اصلی، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
    11. شیری، عباس، (1386)، «رفتار کرامت‌مدار با بزه‌دیده (دادخواهی)»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، شماره 4.
    12. کوشکی، غلامحسین، (1392)، «سازمان‌های غیردولتی: از انفعال تا مشارکت رو به فعال در تعقیب دعوای عمومی»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 4.
    13. معاونت حقوقی و امور مجلس قوه قضاییه، (1401)، لایحۀ تعزیرات: پیش‌نویس معاونت حقوقی و امور مجلس، تهران: معاونت حقوقی و امور مجلس قوه قضاییه.

     

    ب) لاتین

    1. Guide for Policy Makers on the Implementation of the United Nations Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power, UNODCCP, 1999.
    2. Rayejian Asli, Mehrdad, (2013), “Introducing Genral Theory on Victimology in Criminal Sciences”, International Journal of Humanities, Tarbiat Modares Universtity.
    3. Rayejian Asli, Mehrdad, (2006), “Iranian Criminal Justice System in Light of International Standards Relating to Victims”, European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice, Vol. 14.