فصلنامه دین و قانون

فصلنامه دین و قانون

روش‌های افزایش روحیه مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی در کارگزاران نظام اسلامی

نوع مقاله : Research Article

نویسندگان
سید محسن آل سید غفور 1
علی تدین راد 2
1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه چمران اهواز، خوزستان، ایران.
2 دانشگاه شهید چمران اهواز
10.225/qjrl.2023.214
چکیده
روحیة مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی در کارگزاران حکومت به تحقق اهداف،‌ مشروعیت و کارآمدی حکومت و بهروزی و سعادت مردم و توسعه کشور انجامیده و فقدان آن، مردم و کشور را به راه زوال سوق خواهد داد. ازاین‌رو، تأمل در راه‌های افزایش این روحیه و سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و قانون‌گذاری برای افزایش آن ضرورتی حیاتی در مسیر توسعه کشور و تعالی شهروندان است. بر این اساس مسئله پژوهش ما «بررسی روش‌های افزایش روحیه مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی در کارگزاران نظام اسلامی» است که با روش توصیفی ـ تحلیلی و با ابزار مطالعات کتابخانه‌ای به آن پرداخته‌ایم. مطالعة ما در این مقاله نشان می‌دهد تقویت روحیة مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی از جهت سائق‌های درونی (روانی و فرهنگی)، اتخاذ سیاست‌ها، تدوین برنامه‌ها و مقررات لازم برای درونی‌سازی و نهادینه‌ کردن این روحیه از جهت روان‌شناسانه در کودکان از سنین خردسالی، از جهت فرهنگی با تأکید بر ارتقای منش ملی و باورهای دینی و اعتقادی با نگاه میان‌مدت و بلندمدت با تفکیک روشن وظایف نهادها و سازمان‌های مربوطه، بهترین روش و راهبرد است. از جهت سائق‌ها و عوامل بیرونی، توجه بر اصل تفکیک، تحدید و شفافیت وظایف و مسئولیت‌های سازمان‌ها و مسئولان در سیاست‌گذاری و وضع مقررات و قوانین، الزام قانونی مؤکد و مؤثر درباره اطلاع‌رسانی و ارائه گزارش‌های دقیق و صحیح و به‌روز دربارة وظایف و عملکرد از سوی سازمان‌ها و مسئولان و تقویت قوانین و سیاست‌های تشویقی (پاداش‌ها) و بازدارنده (مجازات‌ها) در برابر مسئولیت‌پذیری یا  عدم آن، مؤثرترین راه‌ها و پیشنهادهاست.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت‌پذیری
کارگزاران
نظام اسلامی

  1. الف) فارسی

    قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه، (1385)، ترجمه محمد دشتی، تهران: ناصر.

    1. آن‍ه‌، ک‍ل‍ود، (1398)، اوراق ایرانی: خاطرات سفر کلود آنه در آغاز مشروطیت، ترجمه‌ ایرج پروشانی، تهران: گویا.
    2. امیر، آرمین، (1396)، ره افسانه زدند: تبارشناسی آثار خلقیات‌نویسان ایرانی در پنجاه سال اخیر، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
    3. بروگش، ه‍ای‍ن‍ری‍ش‌ ک‍ارل،‌ (1374)، در سرزمین آفتاب، ترجمه مجید جلیلوند، تهران: مرکز.
    4. پولاک، ی‍اک‍وب‌ ادوارد، (1368)، سفرنامه پولاک: ایران و ایرانیان، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: خوارزمی.
    5. تاورنیه، ژان، (1336)، سفرنامه تاورنیه، ترجمه ابوتراب نوری، اصفهان: سنایی.
    6. رحمانی، جبار و حسین میرزایی، (1396)، ایرانی از نگاه «دیگری»: منطق فهم فرهنگ ایران در سفرنامه‌ها، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
    7. رحیمی، حمید و سید احمد مدنی و آسیه محمدیان، (1394)، «بررسی رابطۀ بین هوش اخلاقی و سرمایۀ اجتماعی با مسئولیت‌پذیری دانشجویان»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 5(1)، ص10ـ125.
    8. رضایی، علی و اصغر شریفی و علاالدین اعتماد اهری (1399)، «واکاوی عوامل مؤثر بر مسئولیت‌پذیری اعضای هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان: یک پژوهش کیفی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تحقیقات مدیریت آموزشی، سال دوازدهم، شماره اول، ص289ـ303.
    9. سبحان‌نژاد، مهدی، (1379)، مسئولیت‌پذیری اجتماعی در برنامة درسی کنونی دورة ابتدایی ایران و طراحی برای آینده، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت‌ مدرس.
    10. سکویل‌وست، وی‍ک‍ت‍وری‍ا م‍ری،‌ (1383)، مسافر تهران، ترجمه مهران توکلی، تهران: نی.
    11. شاردن، ژان، (1372)، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، تهران: طوس.
    12. صاحبی، علی و محسن زالی‌زاده و مسعود زالی‌زاده، (1394)، تئوری انتخاب: رویکردی در جهات مسئولیت‌پذیری و تعهد اجتماعی، تهران: رویش.
    13. طبرسا، علیرضا و منصوره معینی کربکندی، (1395)، بررسی تأثیر هوش سازمانی بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی سازمان، نخستین کنفرانس بین المللی پارادایم‌های نوین مدیریت هوش تجاری و سازمانی.
    14. فولر، گ‍راه‍ام، (1377)، قبله عالم: ژئوپلتیک ایران، ترجمه عباس مخبر، تهران: مرکز.
    15. گرگر، سی، (1366)، شرح سفری به ایالت خراسان، ترجمه مجید مهدی‌زاده، مشهد: آستان قدس رضوی.
    16. گوبینو، آرتور، (1385)، سه سال در ایران، ترجمه ذبیح‌الله منصوری، تهران: فرخی.
    17. میلسپو، آتور چستر، (1370)، امریکایی‌ها در ایران (خاطرات دوران جنگ جهانی دوم)، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: البرز.

    ب) لاتین

    1. Antunes, A. and Franco, M., (2016), “How people in organizations make sense of responsible leadership practices: multiple case studies”, Leadership and Organization Development Journal, Vol. 37 No. 1, pp. 126-152.
    2. Behn, R. D., (2001), Rethinking Democratic Accountability, Washington: Brookings Institution Press.
    3. Benner, T., Reinicke, W. H., and Witte, J. M., (2004), “Multisector Networks in Global Governance: Towards a Pluralistic System of Accountability”, Government and Opposition, 39(2): 191–210.
    4. Berman, J., (2008), “Connecting with industry: Bridging the divide”, Journal of Higher Education Policy and Management, 30(2), 165-174.
    5. Berman, M.E., (2008), Encyclopedia of Public Administration and Public Policy, London: Taylor & Francis, 2nd edition.
    6. Bovens, M., (1998), The Quest for Responsibility: Accountability and Citizenship in Complex Organisations, Cambridge, New York: Cambridge University Press.
    7. Doh, J.P. and Quigley, N.R., (2014), “Responsible leadership and stakeholder management: influence pathways and organizational outcomes”, The Academy of Management Perspectives, Vol. 28, No. 3, p. 255.
    8. Dugan, J.P. and Komives, S.R., (2010), “Influences on college students' capacities for socially responsible leadership”, Journal of College Student Development, Vol. 51 No. 5, pp. 525-549.
    9. Fearon, J. D., (1999), “Electoral Accountability and the Control of Politicians: Selecting Good Types versus Sanctioning Poor Performance”, in A. Przeworski, S. C. tokes, and B. Manin (Eds), Democracy, Accountability, and Representation, 55–97. Cambridge, New York: Cambridge University Press.
    10. Freeman, R. E., (2001), “Stakeholder Theory of the Modern Corporation (Reprint)”, in T. Donaldson, P. H. Werhane, and M. Cording (Eds), Ethical Issues in Business: A Philosophical Approach, 38–48. Upper Saddle River: Prentice-Hall.
    11. Freeman, R.E., Wicks, A.C. and Parmar, B., (2004), “Stakeholder theory and ‘the corporate objective revisited’”, Organization Science, Vol. 15, No. 3, pp. 364-369.
    12. Gond, J., Igalens, J., Swaen, V. and Akremi, A.E., (2011), “The human resources contribution to responsible leadership: an exploration of the CSR-HR interface”, Journal of Business Ethics, Vol. 98, No. 1, pp. 115-132.
    13. Jensen, M. C., and Meckling, W.H., (1976), “Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure”, Journal of Financial Economics, 3(4): 305–60.
    14. Keohane, R. O., (2002), “Political Accountability”, Conference on Delegation to International Organizations, Park City, Utah.
    15. Kiel, F., & Lennick, D., (2005), Moral intelligence: Enhancing business performance and leadership success, Pearson Education.
    16. Maak, T. and Pless, N.M., (2006), “Responsible leadership in a stakeholder society: a relational perspective”, Journal of Business Ethics, Vol. 66, No. 1, pp. 99-115.
    17. Newell, P., and Bellour, S., (2002), Mapping Accountability: Origins, Contexts and Implications for Development, Brighton: Institute of Development Studies.
    18. Novicevic, M.M., Zikic, J., Martin, J., Humphreys, J.H. and Roberts, F., (2013), “Responsible executive leadership: a moral-identity analysis based on Barnard's conceptualization”, Journal of Management History, Vol. 19 No. 4, pp. 474-491.
    19. Paraschiv, D.M., Nemoianu, E.L., Langa, C.A. and Szabó, T., (2012), “Eco-innovation, responsible leadership and organizational change for corporate sustainability”, Amfiteatru Economic, Vol. 14, No. 32, pp. 404-419.
    20. Pless, N.M., (2007), “Understanding responsible leadership: role identity and motivational drivers”, Journal of Business Ethics, Vol. 74 No. 4, pp. 437-456.
    21. Pless, N.M. and Maak, T., (2011), “Responsible leadership: pathways to the future”, Journal of Business Ethics, Vol. 98, No. 1, pp. 3-13.
    22. Ross, S., (1973), “The Economic Theory of Agency: The Principal’s Problem”, The American Economic Review, 63(2): 134–9.
    23. Schedler, A., (1999), “Conceptualizing Accountability”, in A. Schedler, L. Diamond, and M. Plattner (Eds), The Self-Restraining State: Power and Accountability in New Democracies, 13–28. Boulder, London: Lynne Rienner.
    24. Steets, Julia, (2010), Accountability in Public Policy Partnerships, Hampshire: Palgrave Macmillan.
    25. Szczepańska-Woszczyna, K., Dacko-Pikiewicz, Z. and Lis, M., (2015), “Responsible leadership: a real need or transient curiosity”, Procedia-Social and Behavioral Sciences, Vol. 213 No. 2015, pp. 546-551.
    26. Thompson, D. F., (1980), “Moral Responsibility of Public Officials: The Problem of Many Hands”, American Political Science Review, (74): 905–16.
    27. Voegtlin, C., Patzer, M. and Scherer, A.G., (2012), “Responsible leadership in global business: a new approach to leadership and its multi-level outcomes”, Journal of Business Ethics, Vol. 105 No. 1, pp. 1-16.
    28. Voegtlin, C., Patzer, M. and Scherer, A.G., (2012), “Responsible leadership in global business: a new approach to leadership and its multi-level outcomes”, Journal of Business Ethics, Vol. 105 No. 1, pp. 1-16.
    29. Waldman, D.A. and Galvin, B.M., (2008), “Alternative perspectives of responsible leadership”, Organizational Dynamics, Vol. 37, No. 4, pp. 327-341.
    30. Waldman, D.A. and Siegel, D. (2008), “Defining the socially responsible leader”, The Leadership Quarterly, Vol. 19, No. 1, pp. 117-131.
    31. Wijekoon, C. N., Amaratunge, H., de Silva, Y., Senanayake, S., Jayawardane, P., & Senarath, U., (2017), Emotional intelligence and academic performance of medical undergraduates: a cross-sectional study in a selected university in Sri Lanka, BMC medical education, 17(1), 176.
    32. Wilson, A., (2007), “Rising to the challenge: how to develop responsible leaders”, Leadership in Action, Vol. 27, No. 1, pp. 7-11.
    33. Witt, M.A. and Stahl, G.K., (2016), “Foundations of responsible leadership: Asian versus Western executive responsibility orientations toward key stakeholders”, Journal of Business Ethics, Vol. 136, No. 3, pp. 623-638.